
Payshanba kuni Britaniya funti (GBP) avvalgi yoʻqotishlarining bir qismini qoplamoqda. Muhim makroiqtisodiy maʼlumotlar eʼlon qilinmayotgan bir paytda bozor kayfiyatining yaxshilanishi fonida AQSh dollari (USD) avvalgi oʻsishining bir qismini boy bermoqda. GBP/USD juftligi kun boshida bir yillik eng past daraja bo‘lgan 1.3120 dan qayta koʻtarilib, 1.3160 dan yuqorida sessiya maksimumlariga yetdi va kunlik oʻzgarish boʻyicha ijobiy hududga oʻtdi.

Payshanba kuni bozor kayfiyati yaxshilandi. Tushlik tanaffusi yaqinlashar ekan, Yevropa fond bozorlarining aksariyati oʻsishni qayd etmoqda. Wall Street fyucherslari ham savdolar sezilarli oʻsish bilan ochilishidan darak bermoqda: investorlar kunning keyingi qismida sunʼiy intellekt modellarini ishlab chiquvchi Anthropic kompaniyasining IPOsini katta qiziqish bilan kutmoqda. Baholangan qiymati 4,1 trillion dollarni tashkil etgan Anthropic aksiyalarni birlamchi ommaviy joylashtirish hajmi boʻyicha SpaceX rekordini yangilashi kutilmoqda.
Biroq kengroq koʻlamda qaralganda, funt hamon bosim ostida: u joriy haftada 0,3%, soʻnggi uch haftada esa qariyb 1,65% pasaydi. Chorshanba kuni eʼlon qilingan Buyuk Britaniyaning oktabr oyiga oid isteʼmol narxlari indeksi (CPI) maʼlumotlari inflyatsion bosim 12 oylik eng yuqori darajaga koʻtarilganini koʻrsatdi. Biroq koʻrsatkich bozor kutilmalaridan past boʻlib, funtga pasayish bosimini kuchaytirdi.
Keyinroq Angliya banki (BoE) raisi Andrew Bailey Iqtisodiy rivojlanish institutidagi konferensiyada yuqori inflyatsion bosimdan xavotir bildirdi, biroq bankning pul-kredit siyosati “oldindan belgilab qoʻyilmaganini” ham qoʻshimcha qildi. Uning izohlari stavkalar ketma-ket oshirilishiga shubha uygʻotdi va funtning koʻtarilishiga yordam bermadi.
AQShda Federal ochiq bozor qoʻmitasining (FOMC) oktabr oyidagi yigʻilishi bayonnomasi foiz stavkalarini yana oshirish varianti hamon koʻrib chiqilayotganini tasdiqladi. Payshanba kuni Boshqaruv kengashi aʼzosi Christopher Waller CNBC telekanaliga bergan intervyusida bundan ham qatʼiyroq fikr bildirib, “yanada keskin choralar” koʻrishga chaqirdi va kelasi oy stavka 50 bazis punktga oshirilishi haqidagi kutilmalarni qayta jonlantirdi.
ING tahlilchilarining taʼkidlashicha, FOMCning soʻnggi bayonnomasida bozorlar “dekabr, yanvar va kelasi yozda stavkalar 25 bazis punktdan oshirilishini narxlarda aks ettirish borasida ancha qatʼiy fikrga kelgani” qayd etilgan. Ularning fikricha, “bularning barchasi dollar uchun juda ijobiy manzarani yuzaga keltirmoqda”. Ayrim qisqa muddatli kapital oqimi omillari susayishi mumkin boʻlsa-da, pul-kredit siyosatiga oid kutilmalar valyutani qoʻllab-quvvatlamoqda.
“Dollarning hozirgi darajalarda turishi uchun asosli sabablar bor va hozircha DXY 104.60 hududiga koʻtarilishini asosiy ssenariy deb hisoblaymiz”, deyiladi ING ekspertlarining tahliliy sharhida.
Markaziy banklarning asosiy vazifasi mamlakat yoki mintaqada narxlar barqarorligini taʼminlashdir. Ayrim tovar va xizmatlar narxlari oʻzgarib turishi sababli iqtisodiyotlar doimiy ravishda inflyatsiya yoki deflyatsiyaga duch keladi. Bir xil tovarlar narxining muntazam oshib borishi inflyatsiyani, muntazam pasayib borishi esa deflyatsiyani anglatadi. Markaziy bankning vazifasi asosiy stavkani oʻzgartirish orqali talabni muvozanatda ushlab turishdir. AQSh Federal zaxira tizimi (Fed), Yevropa markaziy banki (ECB) yoki Angliya banki (BoE) kabi eng yirik markaziy banklarning vazifasi inflyatsiyani 2% ga yaqin darajada saqlashdan iborat.
Markaziy bank inflyatsiyani oshirish yoki pasaytirish uchun muhim vositaga ega: bu odatda foiz stavkasi deb ataladigan asosiy stavkani oʻzgartirishdir. Markaziy bank oldindan eʼlon qilingan vaqtlarda asosiy stavka boʻyicha bayonot beradi hamda uni nima sababdan oʻzgarishsiz qoldirayotgani yoki oʻzgartirayotgani (pasaytirayotgani yoki oshirayotgani) haqida qoʻshimcha izoh beradi. Mahalliy banklar ham shunga mos ravishda omonat va kredit stavkalarini oʻzgartiradi. Bu esa, oʻz navbatida, aholining jamgʻarmalaridan daromad olishini yoki kompaniyalarning kredit olib, oʻz biznesiga investitsiya kiritishini qiyinlashtiradi yoki osonlashtiradi. Markaziy bank foiz stavkalarini sezilarli oshirishi pul-kredit siyosatini qatʼiylashtirish deb ataladi. Asosiy stavkani pasaytirishi esa pul-kredit siyosatini yumshatish deyiladi.
Markaziy bank koʻpincha siyosiy jihatdan mustaqil boʻladi. Markaziy bankning pul-kredit siyosati kengashiga aʼzolar tayinlanishidan oldin bir qator komissiya muhokamalari va tinglovlardan oʻtadi. Kengashning har bir aʼzosi odatda markaziy bank inflyatsiyani qanday nazorat qilishi va shunga mos ravishda qanday pul-kredit siyosati yuritishi kerakligi haqida muayyan qarashga ega boʻladi. Iqtisodiyotni jadal ragʻbatlantirish uchun past stavkalar va arzon kreditlarga asoslangan juda yumshoq pul-kredit siyosatini xohlaydigan, ayni paytda inflyatsiyaning 2% dan biroz yuqori boʻlishini maqbul deb biladigan aʼzolar “kabutarlar” deb ataladi. Jamgʻarishni ragʻbatlantirish uchun yuqoriroq stavkalarni afzal koʻradigan va inflyatsiyani doimo jilovlab turishni istaydigan aʼzolar esa “qirgʻiylar” deb ataladi. Ular inflyatsiya 2% ga yoki undan biroz past darajaga tushmaguncha oʻz pozitsiyasidan qaytmaydi.
Odatda har bir yigʻilishni boshqaradigan rais yoki prezident boʻladi. U “qirgʻiylar” va “kabutarlar” oʻrtasida kelishuvga erishishi, amaldagi siyosatni oʻzgartirish masalasida ovozlar teng boʻlinib qolsa, 50 ga 50 holatini bartaraf etish uchun hal qiluvchi ovozni berishi kerak. Rais koʻpincha jonli efirda kuzatish mumkin boʻlgan nutqlarida pul-kredit siyosatining joriy yoʻnalishi va istiqbollarini bayon qiladi. Markaziy bank foiz stavkalari, aksiyalar yoki milliy valyuta kursida keskin tebranishlarni keltirib chiqarmasdan oʻz pul-kredit siyosatini amalga oshirishga intiladi. Markaziy bankning barcha aʼzolari pul-kredit siyosatiga bagʻishlangan yigʻilishdan oldin oʻz pozitsiyalarini bozorlarga yetkazadi. Yigʻilishdan bir necha kun oldin boshlanib, yangi siyosat eʼlon qilinguncha davom etadigan davrda aʼzolarga omma oldida izoh berish taqiqlanadi. Bu sukut davri deb ataladi.