【Điểm tin tài chính TMGM】Israel bỏ phiếu hôm nay! Netanyahu đối mặt với phép thử chính trị lớn, giá dầu cũng chịu tác động

Hôm nay, Israel tiến hành bầu cử Quốc hội (Knesset) khóa 26. Đây là cuộc bầu cử toàn quốc đầu tiên kể từ khi vòng xung đột mới nhất giữa Israel và Palestine bùng phát vào tháng 10/2023, đồng thời là cuộc bầu cử đầu tiên kể từ năm 1988 được tổ chức đúng lịch. Thủ tướng đương nhiệm Netanyahu, người đang tìm kiếm cơ hội tái đắc cử, năm nay 77 tuổi. Ông lần đầu giữ chức thủ tướng vào năm 1996 và đã có tổng thời gian tại nhiệm gần hai thập kỷ. Quân nhân Israel đã bắt đầu bỏ phiếu từ hơn một tuần trước. Khoảng 850 điểm bỏ phiếu phục vụ các vị trí tác chiến tại Gaza, Liban và Syria, trong đó khoảng một phần tư là các điểm bỏ phiếu lưu động. Hòm phiếu được khóa trong quá trình vận chuyển và có sĩ quan vũ trang hộ tống. Luật Israel cũng cấm công bố các cuộc thăm dò mới từ thứ Sáu tuần trước cho đến khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa. Các điểm bỏ phiếu sẽ đóng cửa lúc 22:00 tối nay, và kết quả thăm dò ý kiến cử tri sau bỏ phiếu sẽ được công bố ngay sau đó. 

Thăm dò trước bầu cử: 52 ghế so với 50 ghế, cả hai đều còn cách xa mốc 61 

Cơ sở tham khảo mới nhất là đợt thăm dò cuối cùng trước bầu cử được pháp luật cho phép công bố: ngày 22/10, KAN và Channel 12 dự báo khối đối lập giành 52 ghế, còn khối của Netanyahu giành 50 ghế; Channel 13 đưa ra kết quả 54 ghế so với 50 ghế, trong khi một cuộc thăm dò khác của Channel 12 cho kết quả 56 ghế so với 50 ghế. Khoảng cách dẫn trước của phe đối lập dao động từ hai đến sáu ghế tùy đơn vị thăm dò, nhưng bức tranh chung vẫn nhất quán: phe đối lập nhỉnh hơn đôi chút và không bên nào nắm đa số. 

Ở cấp độ từng đảng, đảng Yashar của Eisenkot được dự báo dẫn đầu với 22 ghế, tiếp theo là đảng Likud của Netanyahu với 20 ghế và đảng “Đoàn kết” của cựu Thủ tướng Bennett với 14 ghế. Đảng Sức mạnh Do Thái của Ben-Gvir, Yisrael Beiteinu của Lieberman và đảng Dân chủ của Golan được dự báo mỗi đảng giành khoảng tám ghế. 

Để thành lập chính phủ, cần có 61 ghế, tức đa số trong tổng số 120 ghế tại Knesset. Cả mức 52 lẫn 50 ghế trong các cuộc thăm dò đều chưa đạt ngưỡng này. Eisenkot đã loại trừ một số phương án. Ông tuyên bố rõ ràng rằng sẽ không bao giờ tham gia một chính phủ có Netanyahu, đồng thời khẳng định “phương án luân phiên giữ chức cũng hoàn toàn không được tính đến”; ông cũng không muốn đưa các đảng Ả Rập hoặc các đảng Do Thái giáo cực đoan chính thống vào nội các. Số ghế cần bổ sung để nâng từ 52 lên 61 chủ yếu nằm ở các nhóm này. 

Thách thức đối với Netanyahu nằm ở các yêu cầu của đồng minh: mức độ ủng hộ dành cho chính trị gia cực hữu Ben-Gvir đang tăng lên, với đảng của ông được dự báo giành ít nhất tám ghế; hai đảng Do Thái giáo cực đoan chính thống Shas và United Torah Judaism tuyên bố sẽ không tham gia chính phủ nếu quy định miễn nghĩa vụ quân sự chưa được luật hóa. 

Các đảng Ả Rập giữ vai trò then chốt. Người Ả Rập chiếm khoảng một phần năm dân số Israel, và hai đảng Ả Rập được dự báo giành tổng cộng từ 14 đến 16 ghế. Tuy nhiên, một số thành viên trong khối đối lập thà tổ chức một cuộc bầu cử khác còn hơn hợp tác với họ. Một số đảng nhỏ hơn cũng đang có tỷ lệ ủng hộ dao động quanh ngưỡng 3,25% cần thiết để vào quốc hội; việc các đảng này có vượt qua ngưỡng đó hay không sẽ làm thay đổi cơ cấu phân bổ ghế. 

Quy trình thành lập chính phủ cũng được luật quy định: trong vòng bảy ngày kể từ khi kết quả chính thức được công bố, tổng thống quyết định ai sẽ được trao quyền thành lập chính phủ đầu tiên. Quá trình đàm phán kéo dài 28 ngày và có thể được gia hạn thêm 14 ngày; nếu không thành lập được chính phủ, tiến trình sẽ hướng tới một cuộc bầu cử khác. Tờ The Guardian của Anh đưa ra một nhận định khác: Netanyahu giỏi tận dụng những chia rẽ chính trị và có nhiều kinh nghiệm xây dựng liên minh. Ngay cả khi không có lợi thế rõ ràng từ kết quả bầu cử, ông vẫn có thể giành thêm một nhiệm kỳ thông qua đàm phán. 

Ranh giới phân chia trong cuộc bầu cử này không còn là giữa cánh tả và cánh hữu 

Khẩu hiệu tranh cử của Eisenkot là “một đất nước không có dối trá”, nhấn mạnh sự liêm chính trong chính trị và trách nhiệm giải trình của chính phủ, cùng với đề xuất giới hạn số nhiệm kỳ thủ tướng. Ranh giới phân chia trong chính trường Israel đã chuyển từ cuộc cạnh tranh truyền thống giữa cánh tả và cánh hữu sang sự đối đầu giữa khối ủng hộ và khối phản đối Netanyahu. Bản thân phe đối lập cũng bị chia rẽ: cựu Thủ tướng Bennett và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lieberman có quan điểm khác biệt đáng kể so với phe trung tả về chính sách an ninh. 

Cử tri quan tâm nhất đến hai vấn đề. Thứ nhất là ai phải chịu trách nhiệm về những thất bại trong công tác an ninh và tình báo ngày 7/10/2023, câu hỏi đã được xã hội Israel tranh luận suốt ba năm qua. Vấn đề thứ hai nhanh chóng trở nên nổi bật trong những tháng trước bầu cử: miễn nghĩa vụ quân sự cho người Do Thái giáo cực đoan chính thống. Quy định miễn trừ này có từ năm 1948, khi Ben-Gurion đạt thỏa thuận với cộng đồng Do Thái giáo cực đoan chính thống về việc miễn nghĩa vụ quân sự cho học viên các trường tôn giáo. Trong bối cảnh quân đội Israel tiếp tục hoạt động tại Gaza và miền nam Liban, còn nguồn nhân lực dự bị chịu áp lực, thỏa thuận đó đã trở thành một trong những vấn đề hàng đầu trong chương trình nghị sự chính trị. Năm 2024, Tòa án Tối cao phán quyết rằng các trường hợp miễn trừ này không có cơ sở pháp lý, nhưng chính phủ vẫn tiếp tục thực hiện. Các đảng đối lập đã đưa nghĩa vụ quân sự bắt buộc vào cương lĩnh tranh cử, trong khi Yashar đề xuất truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người trốn nghĩa vụ quân sự. 

Kinh tế chưa trở thành một vấn đề tranh cử. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo kinh tế Israel tăng trưởng 4,5% trong năm 2026, cao nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển; trong khi đó, 58% người tham gia khảo sát cho rằng tình hình an ninh đang tồi tệ. Sau ba năm chiến sự, cử tri đang lựa chọn hướng đi cho đất nước. 

Eisenkot, 66 tuổi, là cựu Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel và xuất thân từ một gia đình người Do Thái nhập cư từ Maroc. Con trai và hai người cháu của ông đã thiệt mạng tại Gaza. Nếu đắc cử, ông sẽ trở thành thủ tướng đầu tiên của Israel có nguồn gốc Do Thái Mizrahi. 

Nếu không thành lập được chính phủ, Netanyahu tiếp tục làm thủ tướng tạm quyền 

Nếu quá trình thành lập chính phủ thất bại, Netanyahu sẽ tiếp tục giữ chức thủ tướng tạm quyền cho đến cuộc bầu cử tiếp theo. Trong giai đoạn tạm quyền, chính phủ đương nhiệm vẫn tiếp tục thực thi quyền hạn, bao gồm thẩm quyền ra các quyết định quân sự. 

Kết quả thăm dò ý kiến cử tri sau bỏ phiếu sẽ được công bố tối nay, còn kết quả chính thức dự kiến được công bố chậm nhất vào ngày 4/11. Sau đó, tổng thống có bảy ngày để chỉ định một ứng viên, tiếp theo là 28 ngày đàm phán; Mỹ tổ chức bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11. Từ hôm nay đến khi chính phủ mới được thành lập có thể mất hai hoặc ba tháng, và tiến trình này sẽ diễn ra xuyên suốt giai đoạn bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. 

Washington đã bày tỏ lập trường. Ngày 18/10, Trump gọi Netanyahu là một “thủ tướng thời chiến vĩ đại”, sau đó đăng lời kêu gọi trực tiếp tới cử tri Israel bỏ phiếu cho Likud vào ngày 25/10; Phó Tổng thống Vance cho biết ông sẽ không can dự. 

Hoạt động quân sự nhằm vào Iran cũng được lên lịch sau các mốc chính trị này: Bộ trưởng Quốc phòng Katz phủ nhận việc có kế hoạch tấn công trước bầu cử, trong khi truyền thông Israel đưa tin rằng các đánh giá quân sự xác định thời điểm nối lại hoạt động là sau cả hai cuộc bầu cử. 

Giá dầu đã phản ứng trước ngay trong ngày hôm qua. Các quan chức cấp cao của Ả Rập Xê Út, Pakistan và Türkiye cùng đến Tehran trong ngày, đánh dấu cuộc tiếp xúc đầu tiên như vậy kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào tháng 2. Các chủ đề thảo luận bao gồm những thỏa thuận về vận tải biển qua eo biển Hormuz; giá dầu quốc tế giảm khoảng 1,5% trong ngày hôm đó. Khi kết quả thăm dò ý kiến cử tri sau bỏ phiếu được công bố tối nay, điều đầu tiên cần theo dõi là mỗi khối còn thiếu bao nhiêu ghế để đạt mốc 61. Số ghế còn thiếu càng lớn, chính phủ tạm quyền càng tại vị lâu, và phần bù rủi ro xung đột trong giá dầu càng giảm chậm.